30 فروردين 1397 ساعت 22:56
 
 

اوقات شرعی

 
 


جايگاه کهنسالان وبزرگتران در لسان آيات وروايات

 به بخشي از مطالب به مناسبت روز جهاني سالمندان در خطبه هاي نماز جمعه ابرکوه پرداخته شده ومابقي را ملاحظه ميفرمائيد:

 

وقفي ربک الا تعبدو ا الا اياه  وبا الواالدين احسانا...

 

و خداي تو حكم فرموده كه جز او را نپرستيد و بر پدر و مادر نيكويي كنيد، اگر يكي از آنان يا هر دو به سنين كهولت و سالخوردگي رسيدند، زينهار كلمه اي كه رنجيده خاطر شوند، نگوييد و كمترين آزار به آنان نرسانيد و با آنها با اكرام و احترام سخن بگوئيد. " سوره اسرا آيه 2?

 

انسان ونيازها

 

انسان، بر اساس نيازهاي بي شمار خويش، گسترده ترين ارتباط ها را با افراد و اشياي گوناگون دارد؛ ارتباط با خداوند، با خويش، با پدر و مادر، با همسر و همسايه با استاد و شاگرد، با هم کيش و ناهم کيش، با دوست و دشمن، و حتي ارتباط با طبيعت. دين زندگي آموز اسلام، سازنده ترين نظام ارتباطات و بهترين آيين هم زيستي سالم را پيشنهاد کرده است. در اين ميان، برخورد با سالمندان از ديرپاترين و سرنوشت سازترين ارتباط هاست. در دين مقدّس اسلام، سالمندي، ارزش به شمار آمده و در برخورد با کهن سالان بر اصل تکريم و پاسداشت مقام ايشان، تاکيد فراوان شده است. تا آن جا که پيامبر گرامي اسلام صلي الله عليه و آله وسلم فرمودند: «تکريم پيران مسلمان تعظيم خداوند است

 

بزرگترها محور وحدت فاميل هستند

 

مجموعه افراد يک فاميل، نسبت به بزرگ خاندان احترام مي گزارند و در کارها با آنان مشورت مي کنند و در اختلافات، به رأي و حکميت و داوري آنان ارج مي نهند و گاهي يک سخن از سوي آنان، آتش فتنه اي را خاموش مي سازد، يا تفرقه و کدورتي را به وفاق و همدلي و آشتي مبدل مي سازد.

 

نعمت وجود بابرکت آنان، اغلب تا هستند، ناشناخته است. وقتي به جايگاه حساس و مهم و نقش کارگشاي آنان پي مي برند که از دست بدهند. چه بسيار اختلافها و قهرها و نزاعهاي خانوادگي که پس از درگذشتِ «بزرگ خاندان» چهره نشان مي دهد و چه بسيار رابطه ها و رفت و آمدها که قطع مي شود، يا به سردي مي گرايد، و علت آن فقط از دنيا رفتن محوري است که مايه دلگرمي، اميد، انس و معاشرت فاميل است.

 

رسول خدا(ص) فرمود: «البَركة مَعَ اكابِرِكم»؛

 

بركت و خير ماندگار، همراه بزرگترهاى شماست.

 

در سخن ديگر فرمود: «الشّيخُ فى اَهْلِهِ كالنّبىِ فى اُمّتهِ»؛

 

پيرمرد در ميان خانواده‏اش، همچون يك «پيامبر» در ميان امتش است.

 

اين اشاره به همان نقش محورى، فروغ‏ بخشى، صفاآورى، هدايت و ارشاد، تجمع و الفت است كه در وجود آنان نهفته است. پس اگر بزرگترها در فاميل و خانواده، چراغ روشنى‏بخش و محور وحدت و همدلى و عامل انس و ارتباط و رفت و آمدهاى خانوادگى‏اند، بايد اين جايگاه، محفوظ بماند و مورد حراست و تقويت قرار گيرد.

 

جايگاه و حرمت بزرگترها در لسان ايات وروايات

 

رعايت ادب و مقتضاى حق‏شناسى نسبت به عمرى تلاش صادقانه و ايثارها، گذشتها، دلسوزيها و سوختن و ساختنها كه بزرگان از خود نشان داده‏اند، آن است كه در خانواده‏ها مورد تكريم قرار گيرند، عزيز و محترم باشند، به آنان بى‏مهرى نشود، خاطرشان آزرده نگردد و به توصيه‏ها و راهنمايي هايى كه از سر سوز و تجربه مى‏دهند، بى‏اعتنايى نشود.

 

«بزرگسالى» و «سن بالا» در فرهنگ دينى ما احترام دارد. اين سخن پيامبر خدا(ص) است: «مَنْ عَرَفَ فَضْلَ كبيرٍ لِسنّهِ فَوَقَّرَهُ، آمَنَهُ اللَّهُ تعالى مِن فَزَعِ يوم القيامة»؛

 

هر كس فضيلت و مقام يك «بزرگ» را به خاطر سن و سالش بشناسد و او را مورد احترام قرار دهد، خداى متعال او را از هراس و نگرانى روز قيامت ايمن مى‏دارد.

 

احترام به بزرگترها و ترحم و مهربانى نسبت به كوچكترها، از دستورالعملهاى اخلاقى اسلام است و كانون خانواده‏ها را گرم و مصفا مى‏سازد و اين، توصيه امام صادق(ع) است كه فرمود:

 

«لَيسَ مِنّا مَنْ لَمْ يُوَقِّرْ كبيرَنا وَ لَمْ يَرْحَمْ صَغيرنا»؛

 

كسى كه بزرگ ما را احترام نكند و كوچك ما را مورد شفقت و عطوفت قرار ندهد، از ما نيست.

 

اين سخن را نيز از على(ع) به ياد داشته باشيم كه فرمود:

 

«يُكْرَمُ العالِمُ لِعلمه و الكبيرُ لِسِنّهِ»؛

 

دانشمند را به خاطر علمش و بزرگسال را به خاطر سن او، بايد احترام كرد.

 

اگر جوانان قدر پيران را نشناسند و به جايگاه آنان حرمت ننهند، هم رشته‏هاى عاطفى پيوندهاى انسانى از هم گسسته مى‏شود، هم از رأفت و عاطفه و تجربه سالخوردگان محروم مى‏شوند، هم نشانه ي بى‏توجهى خود به ارزشها را امضا كرده‏اند. حضرت على(ع) در يكى از سخنان خويش، ضمن انتقاد از اوضاع زمانه و ناهنجاريهاى رفتارى مردم، از جمله بر اين دو مسئله تأكيد مى‏فرمايد: 1- بى‏احترامى كوچكترها نسبت به بزرگترها 2- رسيدگى نكردن توانگران به نيازمندان:

 

«انّكم فى زمانٍ ... لا يُعَظِّمُ صغيرُهم كبيرَهُمْ و لا يَعُولُ غَنيُّهُم فقيرَهم»؛

 

شما در زمانه‏اى به سر مى‏بريد كه كوچك به بزرگ تعظيم و تكريم نمى‏كند و ثروتمند، به فقير رسيدگى نمى‏كند!

 

تکريم والدين

 

سالمندان به طور عموم، از احترام برخوردارند. اگر پدر و مادر باشند كه اين وظيفه، سنگين‏تر و مسؤوليت مضاعف است. قرآن كريم از تندى و پرخاش نسبت به پدر و مادر پير نهى مى‏كند و به سخن نيك و لحن شايسته و خضوع و تواضع و گستردن بال رأفت در برابر آنان و خيرخواهى و دعا در حق آنان دعوت مى‏كند.

 

فرمان خداوند، چنين است:

 

«اِمّا يَبْلُغَنَّ عِندك الكبرَ اَحَدُهما او كلاهُما فلا تَقُلْ لَهما اُفٍّ و لا تَنْهَرهُما وَ قُلْ لَهُما قولاً كريماً، وَاخفَضْ لَهُما جَناحَ الذُّلِ مِنَ الرّحمةِ وَ قُل رَبِّ ارحَمْهُما كما ربّيانى صَغيراً»؛ ( اسراء / 23)

 

هر گاه يكى از آن دو (پدر و مادر) يا هر دو نزد تو به سن پيرى و سالمندى رسيدند، به آنان اف مگو، آنان را طرد مكن و به آنان سخن كريمانه بگو و بال فروتنى را از روى رحمت و شفقت براى آنان بگستر، و بگو: پروردگارا! همان گونه كه مرا در خردسالى‏ام تربيت كردند، تو نيز بر آنان رحمت آور.

 

ادب و احترام نسبت به پدر و مادر بزرگسال، آن است كه: آنان را به اسم، صدا نكنى، به احترامشان برخيزى، از آنان جلوتر راه نروى، با آنان بلند و پرخاشگرانه سخن نگويى، نيازهايشان را برآورى، خدمتگزارى به آنان را وظيفه‏اى بزرگ بدانى و از آنان در سن كهولت و پيرى مراقبت كنى.

 

در حديث است كه امام باقر(ع) فرموده است: پدرم به مردى نگريست كه همراه پسرش راه مى‏رفتند و پسر به بازوى پدرش تكيه داده بود. پدرم تا زنده بود، با آن جوان (به خاطر اين بى‏حرمتى نسبت به پدرش) صحبت نكرد.

 

به همان اندازه كه آزردن آنان و «عاق» شدن، حرام و نكوهيده است و از آن نهى شده است، دل به دست آوردن و جلب رضايت و نيكى به آنان سفارش شده است و اين خدمتگزارى، علّت بهشتى شدن فرزندان به شمار آمده است.

 

«ابراهيم بن‏شعيب» گويد: به امام صادق(ع) عرض كردم: پدرم بسيار پير و سالخورده و ناتوان شده است. هر گاه حاجتى داشته باشد او را برمى‏دارم و بر دوش مى‏كشم. حضرت فرمود: «اِنْ استَطَعْتَ اَنْ تَلِىَ ذلك مِنْهُ فافْعَلْ و لَقِّمْهُ بِيَدِكَ، فانّه جَنَّةٌ لك غَداً»؛ اگر بتوانى عهده‏دار كارهاى او شوى چنين كن، حتى با دستانت لقمه در دهان او بگذار، كه اين فرداى قيامت، براى تو بهشت (يا سپر از آتش: جُنّه) خواهد بود.

 

خانواده وسالمندان

 

سالمنداني که در خانواده قرار مي گيرند غالباً پدر و مادر و يا پدربزرگ و مادربزرگ مي باشند و نسبت به برخورد اعضاي خانواده اعم از پسران و دختران در اسلام سفارش هاي زيادي داريم که با نيکي با آنان رفتار کنند، که هم از جنبه مادي و هم از جنبه معنوي به ايشان توجه فراوان شود و از آنان پاسداري شود و حتي در خلوت براي ايشان دعاي خير نمايند. که ما به برخي از آيات قرآن مجيد و چند روايت اکتفا مي کنيم:

 

خداوند  مي فرمايد:

 

وَقَضَي رَبُّکَ أَلاَّ تَعْبُدُواْ إِلاَّ إِياهُ وَبِالْوَالِدَينِ إِحْسَاناً إِمَّا يبْلُغَنَّ عِندَکَ الْکِبَرَ أَحَدُهُمَا أَوْ کِلاَهُمَا فَلاَ تَقُل لَّهُمَآ أُفٍّ وَلاَ تَنْهَرْهُمَا وَقُل لَّهُمَا قَوْلاً کَرِيماً وَاخْفِضْ لَهُمَا جَنَاحَ الذُّلِّ مِنَ الرَّحْمَةِ وَقُل رَّبِّ ارْحَمْهُمَا کَمَا رَبَّيانِي صَغِيراً

 

اي انسان پروردگارت فرمان داده است که جز او را نپرستيد و به پدر و مادر نيکي کنيد هر گاه يکي از آن ها و يا هر دوي ايشان نزد تو به سن پيري برسند أف به آنان مگو و بر سر ايشان فرياد مزن و آنان را از خود مران و با سخنان محترمانه با آن دو سخن بگو. و بال تواضع و مهرباني را براي آن ها فرود آور و بگو پروردگارا بديشان مرحمت فرما همان گونه که آنان در کوچکي مرا تربيت و بزرگ کردند»

 

در توضيح اين آيه در تفسير المراغي آمده که وقتي خدا به شما نيکي خواهد کرد که با پدر و مادرتان نيک رفتار باشيد

 

علاوه بر رعايت موارد اشاره شده در آيات قبل نسبت به پدر و مادر که جزو سالمندان خانواده به حساب مي آيند، لازم است به قصد احترام براي ايشان دوستان آن ها را نيز محترم شماريم، چنانکه در روايتي آمده که رسول خدا (ص) فرموده: «عيادت دوستان پدر يکي از موارد نيکي با پدر است.» در نهج البلاغه آمده از موارد احترام به پدر و مادر اطاعت آنان است. حضرت علي -عليه السلام- مي فرمايد: «کسي که مطيع پدر و مادر و پروردگار خويش باشد در اعلاي بهشت است.»

 

امام رضا -عليه السلام- مي فرمايد: «آن کس که با چشم بغض و کينه به پدر و مادرش که حتي به او ستم کرده اند، بنگرد نمازش نامقبول است.»

 

عوامل مؤثر در ايجاد مشكلات تغذيه‌اي سالمندان :

 

1 ـ عوامل جسماني: مانند كاهش كل انرژي مورد نياز، بيماريهاي مزمن، بي‌اشتهايي، تغيير حس چشايي، خرابي دندان‌ها، بي‌تحركي، ناتواني جسمي‌، مشكلات گوارشي، تداخلات دارويي و يا تداخل غذا و داروها:

 

2 ـ مشكلات روحي و رواني: افسردگي، تنهايي، از دست دادن همسر

 

3 ـ مشكلات اقتصادي: درآمد كم، كمبود امكانات براي تهيه و طبخ غذاي مناسب و زندگي در آسايشگاه

 

به طوركلي سالمندان بايد اصول كلي زير را مد نظر داشته باشند:

 

1 ـ مراجعه به موقع به پزشك و متخصص تغذيه جهت بررسي وضعيت سلامت و تغذيه و پيروي از يك برنامه غذايي صحيح 2 ـ توجه و رسيدگي مناسب به بهداشت دهان و دندان 3 ـ مصرف 6 ـ 8 ليوان آب در روز 4 ـ استفاده از تمام گروههاي غذايي و ايجاد تنوع غذايي در برنامه روزانه 5 ـ مصرف مقادير كافي ميوه جات و سبزيجات 6 ـ استفاده از نان‌هاي سبوس‌دار 7 ـ محدود كردن مصرف غذاهاي چرب و شيريني‌ها 8 ـ مصرف كافي لبنيات مثل شير و ماست 9 ـ سالمنداني كه دچار بي خوابي هستند از مصرف قهوه و چاي در بعدازظهر و شب خودداري كنند و يك فنجان شير گرم قبل از خواب مصرف كنند. 10 ـ از مصرف چاي تا 2 ساعت بعد از غذا اجتناب كرده و در صورت امكان از ليموترش تازه در كنار غذا جهت جذب بهتر آهن غذا استفاده كنند. 11 ـ قرار گرفتن در معرض نور آفتاب به مدت 15 دقيقه در روز و استفاده از لباس‌هاي رنگ روشن.

 

12 ـ به كليه سالمندان محترم توصيه مي‌شود با توجه به شرايط بدني خود، نرمش و تحرك روزانه را هر چند كم آغاز كنند. حتي 20 دقيقه پياده‌روي سبك در هواي آزاد مي‌تواند در ايجاد نشاط و سلامت سالمندان بسيار مؤثر واقع شود و براي انجام فعاليت‌هاي سنگين هم بهتر است ابتدا با پزشك خود مشورت كنيد.

 

انتقال فرهنگ

 

از عمده‏ ترين راه هاى انتقال يك فرهنگ به نسلهاى آينده، رفتار پدر و مادر و مربيان است. كودكان، آنچه را در رفتار بزرگترها ببينند، از آن الگو مى‏گيرند. احترام به بزرگترها و رعايت ادب و تكريم نسبت به سالخوردگان، اگر در عمل و رفتار ما تجلى يابد، فرزندان ما نيز، اين فرهنگ را مى‏آموزند و با همين آداب و سنن بار مى‏آيند. كسى كه انتظار ادب و معرفت و حق‏شناسى از فرزندانش دارد، بايد همين حالت را نسبت به پدر و مادر و بزرگترها نشان دهد، تا كوچكترها هم از او بياموزند.

 

اين يك سنت تاريخى و تأثير از اعمال و رفتار است. هر كس چيزى را درو مى‏كند كه كشته است. اگر در حديث است كه «لا ميراثَ كالادب»؛ هيچ ارثى همانند ادب نيست كه از بزرگان به فرزندان برسد، در اين مورد هم مصداق مى‏يابد.

 

امام على(ع) فرمود:

 

«وَقِّرُوا كبارَكُمْ، يُوَقّرْكُمْ صِغارُكُم»؛

 

به بزرگانتان احترام كنيد، تا كوچكترها هم به شما احترام كنند.

 

امام صادق(ع) نيز فرموده است:

 

«بِّروا آباءَكم، يَبِرُّكُمْ اَبْناؤكُمُ»؛

 

به پدرانتان نيكى كنيد، تا فرزندانتان هم به شما نيكى كنند.

 

مهمترين درس تربيتى، آن است كه با عمل داده شود. كودكان نيز مستعدترين شاگردانى‏اند كه «درسهاى عملى» را با دقت، از رفتار ما مى‏آموزند. اگر ما به سالمندانمان احترام نگذاريم، از خردسالان و نوجوانان چه انتظارى داشته باشيم كه با سالخوردگان و خود ما با احترام و تعظيم و تكريم، برخورد كنند؟ اين ارتباط متقابل در تأثيرگذاريهاى رفتارى را نمى‏توان ناديده گرفت. جاى سالمندان، پيش از آن كه در «آسايشگاه»ها و «سراى سالمندان» باشد، كانون گرم و بامحبت خانه‏هاست، تا چراغ خانه روشن بماند و آنان محور تجمع و الفت افراد گردند. و از انديشه ي آنان نيز استفاده شود.

 

وظيفه جامعه در قبال سالمندان

 

با توجه به اين که جمع انبوهي از جامعه سالمندان به حساب مي آيند، لذا توجه جامعه به رعايت حقوق سالمندان ضروري است و رعايت حقوق ايشان از ناحيه اسلام جزو اعمال صالحه و عبادت محسوب مي شود.

 

بسط بستر امن و آرامش در جامعه به منظور آنکه مستضعفان جامعه از جمله سالمندان در آن آسوده زندگي کنند، تا هيچ گونه حس غربت و کمبود روحي نداشته باشند وظيفه اعضاي جامعه است. سالمندان در جامعه بايد بيش از ديگران مورد توجّه و احترام قرار گيرند و از هر گونه بداخلاقي نسبت به ايشان، اعم از تسخار، غيبت، طعنه، القاب زشت، سخنان تند و زننده، ظلم و ... بايد پرهيز کرد، که چنين مواردي در سوره حجرات آيات (?، ?? و ??) به تفصيل بيان شده است.

 

بعضا مفسرين از جمله مصاديق استهزاء و مسخره کردن را تمسخر جوانان نسبت به سالخوردگان برص شماردند .در اينجا تاکيد ميشود

 

علاوه بر رعايت حقوق معنوي سالمندان، جامعه وظيفه دارد در صورتي که خانواده توان تأمين حقوق مادي ايشان را نداشت، حقوق مادي ايشان را فراهم کند.

 

دکتر قرضاوي مي گويد: «اگر فرزندان توان دادن نفقه به پدر و مادر را نداشتند و کسي هم از ورثه توان کمک نداشت، بر جامعه اسلامي واجب است که نفقه ايشان را تأمين کند. اين وظيفه ابتداء از طايفه سپس به اهل محل و بعد به همه جامعه منتقل مي گردد.»

 

پيامبر (ص) مي فرمايد: «هيچ جواني سالمندي را به خاطر سالخوردگيش محترم نمي شمارد مگر آن که خداوند آن جوان را در هنگام پيري کسي قرار خواهد داد تا وي را احترام کنند.»

 

با توجه به اين که سالمندان قبلاً عضوي از خدمت گزاران جامعه بوده اند، دَيني بر جامعه دارند، سالمندان نبايد سربار جامعه قلمداد شوند و براي ملاحظه مسائل روحي آنان لازم است در مسائل مهم جامعه با ايشان مشورت شود تا احساس نکنند که جامعه آنان را ترک نموده است.

 

و در هنگام ورود ايشان به محافل و مجالس جا دادن به آنان و حتي برخاستن به قصد احترام ايشان جزو مکارم اخلاقي به شمار مي آيد.

 

نظام اسلامي پدر سالمندان

 

حکومت عادل به مثابه پدر است نسبت به فرزندان. مسؤول رعايت حقوق تمام اقشار مردم است اعم از مسلمانان و يا کافراني که زير سايه حکومت اسلامي زندگي مي کنند و رعايت امنيت و گسترش ميدان عدالت براي همگي شهروندان و تمام کساني که تحت سيطره حکومتند، جزو وظايف حکومت مي باشند.

 

از جمله وظايف حکومت به طور خصوص رسيدگي به مستضعفان جامعه مي باشد، که سالمندان جزو مستضعفان اند.

 

سرپرستي امور مردم جامعه جزو برنامه هاي مهم دين اسلام است که جز با وجود حکومت، دينداري ميسر نمي شود و براي رسيدن به حکومت خداوند (ج) به خاطر اجراي عدالت و اجراي حدود و سرپرستي مردم و تلاش براي رسيدن به چنين حکومتي و امر به معروف و نهي از منکر را بر مردم واجب نموده است

 

پس حکومت بايد هر آن چه را که مُخلّ در افکار و نظم اجتماعي و اقتصادي در اسلام باشد برطرف نمايد

 

بر حکومت اسلامي واجب است که مسائل و نيازهاي معنوي و مادي سالمندان را تأمين نمايد و کرامت ايشان را حراست کند و نگذارد که هيچ کسي حقوق آنان را پايمال کند و به آنان قصد بي احترامي داشته باشد.

 

اگر اشخاصي يافت شوند از سالمندان که از لحاظ کار و تأمين معاش ناتوان باشند وظيفه حکومت است که آنان را تأمين و سرپرستي نمايد.

 

چنان چه از رسول اکرم (ص)نفل شده: هر مؤمني بميرد و مالي را بعد از خود برجا گذارد مال حق وارثان است و اگر دَيني به جاي گذاشت من دينش را پرداخت خواهم نمود و سرپرستش هستم

 

امام شوکاني در شرح اين حديث مي فرمايد که رسول خدا (ص) پرداخت دَين را از بيت المال عهده دار بوده است

 

در حديثي ديگر رسول اکرم (ص) مي فرمايد: همه شما شبانيد و از همه شما درباره رعيت خويش پرسيده مي شود، پس فرمانروايي که بر مردم حکومت مي کند شبان است که از افراد زير سلطه اش پرسيده خواهد شد

 

امام نووي در شرح اين حديث مي فرمايد: اهل علم مي فرمايند: راعي و شبان همان پاسبان مورد اعتماد است که پاي بند به رعايت خير صالحه اي است که به او واگذار شده يا زير نظر اوست. بنابراين وي مسؤول است که در حق زير دستانش به عدالت رفتار کند و مصالح دين و دنياي آنان را رعايت نمايد

 

درباره وظيفه دولت نسبت به سالمندان در اصل ?? قانون اساسي جمهوري اسلامي ايران آمده: برخورداري از تأمين اجتماعي از نظر بازنشستگي، بيکاري، پيري، از کار افتادگي، بي سرپرستي، در راه ماندگي، حوادث و سوانح. دولت مکلف است طبق قوانين از محل درآمدهاي عمومي و درآمدهاي حاصل از مشارکت مردم خدمات و حمايت هاي مالي فوق را براي يک يک افراد کشور تأمين کند

والحمدالله رب العالمين

دفتر امام جمعه ابرکوه

 

 

 

 

 

شعار سال 1397

شعار امسال «حمایت از کالای ایرانی» است؛ سال «حمایت از کالای ایرانی». این فقط مربوط به مسئولین نیست؛ آحاد ملّت همه میتوانند در این زمینه کمک بکنند و به معنای واقعی کلمه وارد میدان بشوند.

موضوع خطبه ها

موضوع اصلی:جامعه اسلامی و ارزشها            

موضوع خطبه این هفته:  مبانی سلامت اجتماعی

مدت خطبه ها:35دقیقه

 

 

گنجینه های فرهنگی

کانال تلگرامی نماز جمعه