30 فروردين 1397 ساعت 22:50
 
 

اوقات شرعی

 
 


ربا

مصداقی دیگر از گناهان بزرگ اجتماعی ربا است .ربا موریانه بربدن نظام اقتصادی جامعه است ، ورباخوار حریصی زالو صفت است که بر رگ حیات اقتصادی زندگی مردم می چسبد و فساد اقتصادی را به بار می آورد .
ربا آن است که کسی مبلغ معینی پول یا جنس قابل معامله در بازار را به کسی بدهد و پس از مدتّی بیشتر از آنچه را که از پول یا جنس داده مطالبه کند. اوّلی ترین اثر سوء اجتماعی ربا ، ایجاد دو قطبی در نظام اقتصادی جامعه است یعنی پولدار را پولدار ترو فقیر را فقیر تر کرده و شکاف عمیق بین فقیر و غنی را در جامعه بوجود می آورد .
هدف اقتصادی اسلام این است که در جامعه کارزائی و کارآفرینی شود و چرخ نظام اقتصادی مردم بچرخد و پول وسیله ای یرای رونق کار باشد و به همین دلیل شرع مقدس مضاربه را از عقود صحیح دینی می داند یعنی شما پول بدهید به عامل تا با پول شما ایجاد کار کند . فعالیت اقتصادی و درآمد زائی داشته باشد – سهم العمل خود را بردار و سهم کارکرد پول شما را هم به شما بدهد .
بنابراین از منظر اسلام پول در برابر کار است نه پول در برابر پول . یعنی مزد و پاداش باید در برابر کار پرداخت شود و پول و سرمایه فی نفسه کار نیست تا درآمد زا باشد و درآمد پول در برابر پول ربا هست و حرام .
نظام اقتصادی اسلام – مباین با نظام سرمایه داری است و هرگز با روشهای کنز گرائی و ثروت اندوزی موافق نیست بلکه با پرداخت خمس و زکات و انفاق و صدقات و پرداخت دیون حکومتی نمی گذارد پول پرستی و ثروت اندوزی در جامعه ترویج شود و از طرفی هم با پرداخت ذمه مالی به فقرا و نیازمندان سعی در توانمند کردن آنان و در نهایت ایجاد نظام عدالت اجتماعی دارد و به هر وسیله ممکن تلاش می کند تا فاصله بین فقر و غنا را به صفر برساند تشویق می کند که با یاری توانمندان به یاری نیازمندان بشتابیم تا تراکم ثروت ایجاد نشود .
قرآن مجید بر کار ربا وعده عذاب داده و تشدید عذاب ربا خواری را بیش از بسیاری از دیگر گناهان می داند خداوند در آیه 130 سوره شریفه آل عمران می فرماید : یَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تَأْكُلُوا الرِّبَا أَضْعَافًا مُّضَاعَفَةً– یعنی ای مؤمنین ربا خواری نکنید و پول یا جنسی که به کسی داده اید به چند برابر آن به صورت مضاعف نستانید و افزون طلب و زیاده خواه در مال و ثروت نباشید .
 در آیه 275 سوره شریفه بقره می فرماید :  الَّذِينَ يَأْكُلُونَ الرِّبَا لَا يَقُومُونَ إِلَّا كَمَا يَقُومُ الَّذِي يَتَخَبَّطُهُ الشَّيْطَانُ مِنَ الْمَسِّ ذَلِكَ بِأَنَّهُمْ قَالُوا إِنَّمَا الْبَيْعُ مِثْلُ الرِّبَا وَأَحَلَّ اللَّهُ الْبَيْعَ وَحَرَّمَ الرِّبَا
 یعنی کسانی که ربا می‌خورند، (در قیامت) برنمی‌خیزند مگر مانند کسی که بر اثر تماسّ شیطان، دیوانه شده (و نمی‌تواند تعادل خود را حفظ کند؛ گاهی زمین می‌خورد، گاهی بپا می‌خیزد). این، به خاطر آن است که گفتند: «داد و ستد هم مانند ربا است (و تفاوتی میان آن دو نیست.)» در حالی که خدا بیع را حلال کرده، و ربا را حرام! (زیرا فرق میان این دو، بسیار است.)
 مفهوم این آیه شریفه این است که ربا خوار در قیامت مست و دیوانه وار محشور می شود  - چون در دنیا با حکم عقل و شرع مخالفت کردند و زندگی مجنون وار داشتند و با خوردن حق و مال مردم شکم بزرگ کردند و لذت بردند !
آنها ربا را مثل معامله داد و ستد تصور می کردند و چون بیع و معامله حلال است ربا را هم برای خود حلال می پنداشتند در حالیکه خداوند معامله را حلال و ربا خواری را حرام کرده است .
بلای اقتصادی و فساد مالی ربا از این جهت است که کسی که پول می دهد آنقدر دارد که پول مازادش را به گیرنده می دهد و گیرنده آنقدر ندارد که بخاطر حل مشکل محتاج به این پول است . وقتی طلبکار پول خود را با سود مضاعف پس می گیرد – انباشت ثروت می کند و بدهکار هم که ندارد ناچار است زندگیش را تباه سازد تا بتواند بدهیش را بدهد . این است که ربا معامله ای ظالمانه است و بر خلاف وجدان و فطرت انسانی می باشد زیرا ربا خوار را ثروتمندتر و بدهکار را فقیرتر و تنگدست تر می کند !
اینکه قرآن مجید میفرماید بیع و ربا مثل هم نیست به خاطر این است که بیع معامله ای است که صاحب پول نیاز فعلی به آن ندارد ،می دهد و چیزی را که مورد نیازش هست می گیرد یعنی جنسی را که می خرد بیش از پولی که داده مورد نیازش هست و این معامله صحیح و عقلانی و عادلانه و مورد نیاز تمام اقشار و صنوف جامعه است اما ربا که حرام است به خاطر این است که پولی را که نیاز ندارد به نیازمند میدهد اما جنسی که مورد نیازش هست نمی گیرد و بلکه پول اضافه ای می گیرد که بدهکار قدرت پرداخت آن را ندارد و این ظلم اقتصادی است و حرام است .

دانستیم که ربا موجب ایجاد شکاف اجتماعی و فاصله طبقاتی و تعمیق فقر وغنا است یعنی موجب ایجاد اکثریت بی نیاز و اقلیت نیازمند می شود. فاصله ای که منشأ انحرافات و مفاسد اجتماعی است و تمام ارزشهای انسانی را به کام نابودی می کشد .
اسلام با تحریم شدید ربا با این بیماری اقتصادی به مبارزه ای جدّی بر خواسته تا اقتصاد جامعه تباه نشود و فاصله طبقاتی فقر و غنا از بین برود . ربا با روح اخوت و برادری در جامعه اسلامی که مورد توصیة قرآن مجید است  همچون آیه  شریفه10 سوره حجرات   : إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ إِخْوَةٌ=در تعارض است و روح تعاون وهمکاری –صمیمیت وبرادری را ازبین می برد.
امام صادق ( ع ) در اصول كافى ج: 3 ص: 242 2میفرماید : الْمُؤْمِنُ أَخُو الْمُؤْمِنِ عَيْنُهُ وَ دَلِيلُهُ لَا يَخُونُهُ وَ لَا يَظْلِمُهُ وَ لَا يَغُشُّهُ وَ لَا يَعِدُهُ عِدَةً فَيُخْلِفَهُ یعنی مؤمن برادر مؤمن و چشم راهنمای اوست . هرگز به او خیانت و ظلم و غش و تقلب نمی کند و اگر به او وعده ای داد خلف وعده نمی کند و این خصوصیت مؤمن است که مال مردم نمی خورد و به توصیه آیه شریفه 188 سوره  بقرة  :وَلَا تَأْكُلُوا أَمْوَالَكُم بَيْنَكُم بِالْبَاطِلِ=هرگز اکل مال به باطل نمی کند . ربا خواری عینی ترین مصداق اکل مال به باکل یعنی مال مردم خواری است .بر خلاف بیع و معامله که داد و ستد طرفین بر حسب نیاز هر دو است – نیاز در ربا یک جانبه است یعنی گیرنده نیازمند و محتاج پول قرضی است و نزول خوار از پول مازادش می دهد و مازاد می گیرد لذا مفاسد اقتصادی آشکاری بر آن مرتب است از جمله اینکه :
 ربا حربه دست سرمایه داران جهت استئمار و استغلال فقیران در جامعه است و مواز نه شریان اقتصادی جامعه را بر هم می زند و موجب تعطیلی معامله صحیح و داد و ستد ها و بازار تجارت میشود و زالو صنعتانه پول و ثروت را از بدنه اقتصادی فقرا میکده و به بدنه زندگی اغنیاء تزریق می کند .
 ربا بازار تجارت و کسب و کار را تعطیل یا بی رونق کرده و انباشت ثروت باد آورده را ترویج می کند و مانع شکوفائی ابتکار و نو آوری و خلاقیت در کار و تولید  و کار آفرینی می شود .
 خدای متعال قوم یهود را بدلائلی مورد شماتت و سرزنش قرار می دهد که یکی از دلائل ربا خواری آنها بوده است
درسورة نساء  آيه 161 :  وَأَخْذِهِمُ الرِّبَا وَقَدْ نُهُوا عَنْهُ وَأَكْلِهِمْ أَمْوَالَ النَّاسِ بِالْبَاطِلِ  =و بخاطر ربا گرفتن، در حالی که از آن نهی شده بودند؛ و خوردن اموال مردم بباطل مورد غضب قرار گرفتند.
در آیه 276 سورة بقرة  می فرماید : يَمْحَقُ اللَّهُ الرِّبَا وَيُرْبِي الصَّدَقَاتِ =خداوند، ربا را نابود می‌کند؛ و صدقات را افزایش می‌دهد.صدقه یعنی نیکو کاری که قرض الحسنه می تواند مصداق آن باشد.
اگر خدای متعال به قرض الحسنه توصیه خاص دارد و در قرآن مجید در سوره بقره آیه 245 می فرماید  : مَّن ذَا الَّذِي يُقْرِضُ اللَّهَ قَرْضًا حَسَنًا کیست که به خداوند قرض الحسنه بدهد ؟ به خاطر این است که خدای متعال چون با ربا و ربا خواری دشمنی دارد و دافع آن هست – سعی می کند قرض الحسنه را به جای آن ترویج کند که چقدر پاداشی عظیم دارد به گونه ای که چون قرض الحسنه مورد رضای خدای متعال است ، اگرکسی که به نیازمندی قرض الحسنه دهد و گره از زندگی و مشکلات او باز کند گویا به خدا قرض داده است .
در صدر اسلام ربا خواری رواج داشت به طوری که با تذکرات مکرّر خداوند – مردم دیر ترک این عادت ناپسند کردند و در نهایت این هشدار نهائی آمد : درسورة بقرة  آيه 278 می فرماید: يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ وَذَرُوا مَا بَقِيَ مِنَ الرِّبَا إِن كُنتُم مُّؤْمِنِينَ=ای مؤمنین دیگر بس است – از خدا بترسید و باقی مانده از عادت زشت ربا خواری را رها کنید اگر مؤمن هستید .
یعنی چنانچه به این روش غلط و گناه ادامه دادید از درجه ایمان ساقط و از مدار مؤمنین خارج شده اید . سورة بقرة  آيه 279 : فَإِن لَّمْ تَفْعَلُوا فَأْذَنُوا بِحَرْبٍ مِّنَ اللَّهِ وَرَسُولِهِ=اگر ترک این عادت زشت و گناه نکردید – بدانید که با خدا و رسول اعلام جنگ کرده اید و آماده جنگ با خدا و پیامبر باشید – یعنی در حقیقت ربا خواری اعلام جنگ با خدا و رسول است چون مخالفت با حکم و حرمت قطعی خدا و پیامبر به معنی مبارزه و جنگ با خدا و رسولش می باشد و رو در روی ربا خوار ، خدا و رسول است .
علی ( ع )در بحارالانوار، ج 103، ص 117، ح 16 می فرماید : مَعاشِرَ النّاسِ، اَلفِقْهَ ثُمَّ الْمَتْجَرَ =آی مردم اوّل بروید احکام تجارت را یاد بگیرید با حلال و حرام و احکام معاملات شرعیه آشنا شوید – سپس به تجارت بپردازید .
وَاللّه ِلَِلرِّبا فى هذِهِ الاُْمَّةِ أخْفى مِنْ دَبيبِ النَّمْلِ عَلَى الصَّفا=به خدا قسم ربا گاهی به گونه ای گُم و ناپیدا  است که پنهان تر است از حرکت مورچه بر روی سنگ صاف .
 به امام صادق ( ع ) خبر دادند که مردی ربا خوار است و ربا خواری خود را نتیجه زرنگی و زیرکی خود می داند . بَلَغَ أبا عَبدالله عليه السلام عن رجلٍ أنّه کانَ يأکل الرّبا و يُسميهِ الُلُّبأَ– حضرت فرمود : لَئِن اَمکَنَنی اللهُ مِنهُ لَأضرِبَنَّ عُنَقَهُ= فروع کافی، ج1، ص 370)اگر خدا مرا بر او مسلّط می کرد – گردنش را می زدم .
امام رضا ( ع )در کتاب  [فقه الرضا، ح ۲۵۶] فرمود : اِعْلَمْ ـ يَرْحَمُكَ اللّه ُ ـ اَنَّ الرِّبا حَرامٌ سُحتٌ، مِنَ الكَبائِرِ وَ مِمّا قَدْ وَعَدَاللّه ُ عَلَيْهِ النّارَ فَنَعوذُ بِاللّه ِ مِنْها، وَهُوَ مُحَرَّمٌ عَلى لِسانِ كُلِّ نَبىٍّ وَفى كُلِّ كِتابٍ=خدايت رحمت كند! بدان كه ربا حرام و از گناهان كبيره است و خداوند بر آن وعده آتش داده است پس پناه مى بريم به خدا از آتش. ربا را همه پيامبران و همه كتاب هاىآسمانى حرام كرده اند.

 

شعار سال 1397

شعار امسال «حمایت از کالای ایرانی» است؛ سال «حمایت از کالای ایرانی». این فقط مربوط به مسئولین نیست؛ آحاد ملّت همه میتوانند در این زمینه کمک بکنند و به معنای واقعی کلمه وارد میدان بشوند.

موضوع خطبه ها

موضوع اصلی:جامعه اسلامی و ارزشها            

موضوع خطبه این هفته:  مبانی سلامت اجتماعی

مدت خطبه ها:35دقیقه

 

 

گنجینه های فرهنگی

کانال تلگرامی نماز جمعه