29 آبان 1397 ساعت 11:48
 
 

اوقات شرعی

 
 


دروغ

یکی از مصادیق بارز گناهان بزرگ –کذب و دروغ است.دروغ امری است که عقلاً و شرعاً و عرفاً مذموم است و دروغگو معمولاً در بین مردم فردی بی اعتبار وگفتارش همیشه مورد تردید و غیر قابل قبول است.شرع مقدس که حکمش مورد تأئید عقل و نظر عرف است،دروغ را زشت ترین گناه می داند چرا که منشأ بسیاری ازمفاسد دیگر است و از رذائل اخلاقی محسوب می شود.زیرا انسان را درجامعه بی اعتبار- ونیزاعتماد عمومی را سلب و جامعه را دچار نفاق می کند.لسان روایات دروغ را کلید خانه گناهان می داند که دردنیا و آخرت انسان را از رحمت خدا دور می سازد. درتعریف صداقت وراستگوئی می گوئیم :راستگوئی یعنی هماهنگی بین دل و زبان –بنابر این دروغگوئی همان ناهماهنگی بین دل و زبان است یعنی زبان چیزی را می گوید که دل نمی گوید واین روش همان نفاق است.لذا امیر مؤمنان علیه السلام درکلمات قصار خود می فرماید:( لَا تَسْتَشِرِ الْكَذَّابَ فَإِنَّهُ كَالسَّرَابِ يُقَرِّبُ عَلَيْكَ الْبَعِيدَ وَ يُبَعِّدُ [إِلَيْكَ‏] الْقَرِيب‏= (تصنیف غررالحکم و دررالکلم ص 442 ، ح 10092) با دروغگو مشورت نكن، چون دروغگو، مانند سراب، دور را در نظرت نزديك نشان مى دهد و نزديك را دور!
* آثارویرانگر دروغ*
دروغ گفتن بلاهای زیادی را دامنیگر دروغگو می کند که تا قیامت از اثرات سوء آنها رهایی نخواهد داشت. اماآثارویرانگردنیائی دروغ عبارت است ازاینکه:
1-مردم به دروغگو اعتماد نمی کنند.-ساده ترین شاهد این ادعا همان حکایت چوپان دروغگو است.
2-برکات الهی از زندگیش سلب می شود. در حدیثی ازامام رضا(ع) است که فرمود: (اذا کذبَ الولاةُ حُبسَ المطر و اذا جارَ السلطانُ هانتِ الدولةُ و اذا حُبستُ لزکاةُ ماتت المواشیِ)
«مسند امام الرضا- علیه السّلام -، ج 1، ص 280»امام رضا - علیه السّلام - فرمود: هنگامی که فرمانروایان به مردم دروغ بگویند، باران محبوس می شود (از نزول باران کاسته می گردد) و وقتی که سلطان، ستمگری کند، دولت به سستی گراید و آنگاه که زکات پرداخت نشود، مرگ و میر چهارپایان فزونی یابد.
3-رسوائی وبی آبروئی را درزندگی به دنبال دارد-یوسف(ع) را درچاه می اندازند وبه دروغ می گویند گرگش خورد-اما فکر رسوائی بعدش ندارند که برای همه ایجاد سئوال می شود:اگر یوسف(ع) را گرگ خورده پس چرا پیراهنش سالم است وجای چنگال گرگ را ندارد؟!
4-دروغ حقارت و ضعف شخصیت می آورد.زیرا معمولاً افراد ضعیف برای پوشاندن ضعف خود متوسل به دروغ می شوند.پیامبر (ص) می فرماید:کسی که دروغ می گوید بخاطر این است که خودش درنزد خودش بی ارزش است وبرای خودش عزت وشخصیتی قائل نیست.
5-دروغگو کم حافظه  وفراموشکار است.امام صادق(ع) می فرماید: از مجازات دروغگو این است که خداوند را فراموشکار میکند.
و اما آثارویرانگرآخرتی و معنوی  دروغ عبارت است از اینکه:
1-از نماز شب محروم می شود.از کلام صدق امام صادق(ع) که فرمود: الرجلُ لَیکذبُ الکذبةَ فَیحرمُ بها صلاةَ الَّیلِ «وسائل الشیعه، ج 8، ص 160» امام صادق - علیه السّلام - فرمود: شخصی که دروغ می گوید از نماز شب محروم می شود.بسیاری از کم توفیقی های ما درعبادات وشرکت نکردن در جمعه وجماعات و نخواندن نوافل بخاطر نداشتن صداقت ویکرنگی درزندگیمان است.
2-بوی گند دهان دروغگو تا عرش می رسد. این سخن نوارانی از پیامبر (ص)  است که فرمود:( اذا کذَبَ العبدُ کذبةً تباعَدَ المَلک منهُ مسیرةَ میلٍ من نَتنِ ما جاء بهِ.)«شرح نهج البلاغه ابن ابی الحدید، ج 6، ص 357»= وقتی کسی مرتکب دروغ گفتن شود، فرشته (حافظ او) به خاطر بوی بددهن او یک میل (یک فرسخ) از او فاصله می گیرد.
3-از هدایت الهی محروم می شود-چنانچه  در سورة زمر  آيه 3فرموده :  إِنَّ اللَّهَ لَا يَهْدِي مَنْ هُوَ كَاذِبٌ كَفَّارٌ= خداوند آن کس را که دروغگو و کفران‌کننده است هرگز هدایت نمی‌کند!
همینطور در سورة غافر  آيه 28 فرمود: إِنَّ اللَّهَ لَا يَهْدِي مَنْ هُوَ مُسْرِفٌ كَذَّابٌ  = خداوند کسی را که اسرافکار و بسیار دروغگوست هدایت نمی‌کند.
4-دروغ زمینه ساز کفر و نفاق است : دروغ دالان رسیدن به کفر است و نفاق .
مرحوم محدث نوری در مستدرک جلد 9 صفحه 89 روایتی عجیب از جهنمی شدن دروغگو نقل می کند که مردی خدمت رسول خدا (ص) عرض کرد یا رسول الله ( ص ) جهنمی ها در دنیا چه کرده بودند ؟ فرمود : الکذب – کارشان دروغگوئی بوده زیرا وقتی بنده دروغگو شد فاجرو خلافکار می شود و اگر فاجر شد کافر می شود و هرگاه کافر شد جهنمی می شود .
به هر حال دروغ معصیتی بزرگ است چه شفاهی باشد و چه کتباً بنویسد باید در نزد خدا جوابگو باشد .
این روزها یا در زمان مناسبتهای خاص دروغ سیاسی هم رُشد قارچ گونه پیدا می کند باید دست اندرکاران در این خصوص مراقب و محتاط باشند که به گناه نیفتند و اگر اشتباهی شد تصحیح کنند .
هفته پیش یکی از نشریات استانی با بنده گفتگوی غیر حضوری انجام داد و از دولت دهم و یازدهم و دیگر موضوعات سؤال شد – بنده در بخشی از صحبت عرض کردم در سالهای آخر عمر دولت دهم مشکل عمده ،تبعیت احمدی نژاد از مشائی بود و اگر ادامه می یافت تهدید برای انقلاب بود – آنوقت از قول بنده چاپ شده که احمدی نژاد تهدید برای انقلاب است . بنده طی نامه ای اعتراض کردم و قرار شد در شماره روز شنبه اشتباهشان را اصلاح کنند – و در نامه اعتراضی نوشتم کمال بی انصافی است که انسان خدمات و زحمات مسئولی را نادیده بگیرد و به خاطر بعضی خطاها اظهاراتی غلط داشته باشد .

دروغ از محرمات شرعیه وبه طور قطع از گناهان کبیره است. در سوره شریفه نحل آیه 105 دروغ را کار افراد بی ایمان می داند.
(اِنَّمَا يَفْتَرِي الْكَذِبَ الَّذِينَ لَا يُؤْمِنُونَ بِآيَاتِ اللَّهِ وَأُولَئِكَ هُمُ الْكَاذِبُونَ) کسانی دروغ گویند که ایمان به آیات و نشانه های خداوند نیاورده اند .در اصول کافی از امیرامؤمنین (ع) متقول است که فرمود: (لا يَجِدُ عَبدٌ طَعمَ الايمانِ حَتَّي يَترُكَ الكِذبَ هَزلَة وَ جِدَّهُ)یعنی بنده طعم ایمان را نمی چشد مگر اینکه دروغ را چه شوخی و چه جدّی ترک کند . مرحوم قطب راوندی در کتاب دعوات خود از رسول خدا در بیان خاطرات معراجش نقل می کند که فرمود : مردی را دیدم که به پشت خوابانده بودند - مأموری چیزی مثل عصا در دست داشت به یک طرف بدن او از سرتا پا می زد طوری که نصف تنش قطعه قطعه می شد وقتی سمت دیگر بدن می رفت که بزند سمت اوّل سالم می شد و به حال اوّل بازمی گشت - دوباره با او همان کار و عذاب تکرار می شد - پرسیدم این چه خلافی کرد ؟ گفتند از صبح هر روز کارش دروغ گوئی بوده که زیان دروغش به آفاق می رسیده ! وتا قیامت با او چنین رفتار می شود .دروغ قطعاً از گناهان است اما باید بدانیم که سلسله مراتب دارد یعنی این عذاب تا مربوط به دروغ های بزرگ است - و دروغ های کوچکتر که مفسده کمتر داشته باشد عذابش در حّد خودش است تا می رسد به موردی که اگر دروغ مفسده نداشته باشد بلکه مصلحت داشته باشد از دایره حکم حرمت خارج می شود و مجاز می گردد.
بنابراین نخست ما باید مراتب دروغ را بدانیم زیرا
بدترین دروغ دروغ به خدا و پیغمبر و ائمه اطهار است که حتی روزه را باطل می کند و باید برای توبه اش کفاره داد.
مرحوم کلینی از امام باقر (ع) نقل روایت می کند که فرمود: (لَا تَكْذِبْ عَلَيْنَا كَذِبَةً فَتُسْلَبَ الْحـَنـِيـفـِيَّةَ) برما( چهارده معصوم) حتی یک دروغ نبند زیرا  آن دروغ تو را از دین حنیف اسلام خارج می کند حتی روضه خوانان و مداحان باید خیلی مراقب باشند- روضه هایشان مستند به مقاتل باشد و گرنه اگر از سر خود به خاطر گریاندن مردم چیزی نقل کنند که در مقاتل معتبر نیست دروغ محسوب می شود و گناه است .
مرحوم محدّث نوری در کتاب دارالسلام نقل می کند که مردی خدمت عالم کامل آقا محمد علی صاحب کتاب مقامع رسید و عرض کرد دیشب خواب هراسانی دیدم و به شدت ناراحتم - خواب دیدم گوشت بدن مبارک امام حسین (ع) را با دندان می کنم !
مرحوم آقا محمد علی این آقا را نمی شناخت که چکاره است! فرمود فکر می کنم تو مداحّی و روضه خوانی می کنی درست است ؟ گفت بله ، فرمود یا روضه خوانی را ترک کن یا دیگر روضه دروغ مخوان !
البته موضوعاتی مانند مبالغه در اخطار حکم دروغ ندارد مثلاً می گویند هفتاد مرتبه به تو گفتم چنان کن در حالیکه ممکن است دوبار گفته باشد .
ولی مبالغه گوئی در معرفی جنس در معرض فروش دروغ است و مثلاً جنسی که یک حُسن دارد آنرا ده برابر جلوه دهد - این دروغ است و نوعی غش در معامله است .
اما تعارفات عرفیه هم اگر منطبق باواقع باشد ظاهراً حکم دروغ دارد - یعنی کسی می خواهد غذا بخورد شما هم گرسنه اید تعارفتان می کند - می گوئید سیرم میل ندارم به جای این کلمه مثلاً تشکر  کنید که دروغ هم نگته باشید .
روزی امام صادق (ع) در مجلس بود وقتی حرکت کرد رو به خانه یکی از دوستانش با فرزندش اسماعیل آن حضرت را همراهی کردند - حضرت بدون تعارف فرد همراهش وارد خانه شد - فرزندش اسماعیل گفت پدر - چرا این مرد را تعارف نکردید بیاید منزل ؟ حضرت فرمود : فعلاً مورد نداشت اسماعیل گفت تعارف که اشکال ندارد شما می فرمودید او خودش نمی آمد - حضرت فرمود مایل نیستم چیزی را که در دل ندارم به زبان آورم ! البته این مرحله از کمال خصوص انسانهای معصوم و کامل است و برای غیر معصوم گناه نیست .
اسماء بنت عمیس می گوید در شب زفاف عایشه ظرف شیر را بمن داد تا بین زنان توزیع کنم بخورند - زنها به تعارف می گفتند میل نداریم - رسول خدا وقتی متوجه شد فرمود : بین گرسنگی و دروغ جمع نکنید - اسماء گفت یا رسول الله یعنی وقتی میل دارد به تعارف بگوید میل ندارم دروغ حساب می شود ؟ رسول خدا (ص) فرمود : حتماً دروغ در نامه عمل ثبت می شود هر چند کوچک باشد .
اما دروغی که مصلحت آمیز باشد یعنی دفع مفسده کند و خیری داشته باشد گفتن آن گناه نیست و جایزات هر چند قسم دروغ باشد - سکونی از امام صادق (ع) از اجداد طاهرینش از علی (ع) نقل می کند که رسول خدا (ص) فرمود :( اَحلِفْ بالله كاذباً واَنجِحّ أخاكَ مِنَ القَتل) یعنی هرچند با قسم دروغ سعی کن جان مؤمنی را از کشنه شدن نجات دهی -این جواز بخاطر این است که نجات جان یک مؤمن در کار است ویا دروغی که برای اصلاح ذات البین و حل اختلاف دو برادر ایمانی باشد اشکال ندارد .        

دروغ کلید مخزن اوصاف رذیله و زشت است و در اسلام به شدت با آن مبارزه شده است .
در کتاب مستدرک الوسائل جلد 2 صفحه 100به نقل از حضرت علی (ع) میفرماید : الکِذبُ فَسادُ کُلِّ شَی ءٍ.=یعنی دروغ مایه فساد و تباهی همه چیز است .
اوصاف رذیله یعنی زشتی های اخلاقی کم کم در قلب و دل انسان رسوخ می کند و اگر انسان با این اوصاف ناپسند به مقابله و مبارزه بر نخواست – رفته رفته زشتی ها برای انسان عادی می شود – ملاحظه فرمودید بعضی ها عادت به فحش و حرف زشت زدن دارند بعضی ها هم عادت به دروغ گوئی و هرزگی دارند – اینها که از اوّل چنین نبودند – بلکه به خاطر بی مبالاتی اخلاقی و عملی و تشویق عناصر اوباش ،قبح و زشتی این گناهان در نظرشان ریخت و عادی شد .
انسان اوّل کاذب می شود بعد کذّاب – یعنی اوّل دروغ گفتن برایش سخت و سنگین است و اگر دروغ گفت مورد ملامت نفس و عذاب وجدان الهی خود قرار می گیرد که چرا به مردم حُقّه زدی و دروغ گفتی چه بسا که ابتدا شبها از ناراحتی خواب نمی رود و به قول حافظ با خود زمزمه دارد که :
دراندرون من خسته دل ندانم چیست ؟               که من خموشم و او در فغان و در غوغا است .
اگر تسلیم و جدان شد و به خود آمد  به راحتی می تواند این بیماری معنوی را در خود معالجه کند و از مرحله کذب و دروغ گوئی نجات یابد و صادق و امین شود .
امّا اگر به دروغگوئی خود ادامه داد – این بیماری در اعماق جانش ریشه می دواند و به صورت مزمن تمام وجودش را می گیرد و نه فقط دروغ برایش عادی است و عیب نمی داند بلکه تفریح خود را هم در دروغگوئی می داند و شب و روز به فکر دروغسازی است در این حال این آدم از مرحله کذب و کاذب فراتر رفته و کذّاب می شود –شخص کذّاب آدم نما است .
در وسائل الشیعه جلد 3 صفحه 232 از امام صادق (ع) نقل می کند که فرمود :اِنَُ العَبدَ لِيَكذِبُ حَتى يُكتَبَ مِنَ الكَذِابين=بعضی هستند که به دروغگوئی خود آنقدر ادامه می دهد تا اینکه نامش در لیست کذّابین ثبت می شود !
استاد شهیدمان معلم اخلاق و مهذّب نفوس ، مرحوم آیت الله دستغیب می فرمود : بسیاری از ماها به راحتی حتّی در دعاهایمان هم دروغ می گوئیم و بی توجه هستیم – مثلاً وقتی می گوئیم رَضیتُ بِالله رَبّاً= یعنی به ربو بیّت خدا بر خودم راضی و خشنودم .
اگر چنین است باید راضی به قضای الهی هم باشیم امّا بسیاری چیزها که بر خلاف میل ما برایمان پیش می آید – راضی نیستیم که چرا مثلاً مریض شدیم – چرا تنگدست شدیم – چرا و چرا .......؟ !
یا در ضمن زیارت جامعه می خوانیم ((آخِذٌ بِقَولِكُمْ ، عامِلٌ بِأمْرِكُم ، .....مُطیعً لَکُم))یعنی سخنان و کلام شما ائمه اطهار را به دل و جان می پذیرم و به اوامرتان عمل می کنم و مطیع فرمان شما هستیم – در حالیکه عملاً حرف شیطان را می پذیریم و عمل به وسوسه های شیطان می کنیم و مطیع هوی و هوس و شیطان و نفس اماره هستیم .
این دعا و زیارت دروغ است زیرا عمل ما بر خلاف ادّعای ما است !
به هر حال اگر بخواهیم در زندگی پاک زیست باشیم باید خیلی مراقب خود باشیم تا حداقل به خدا و خلق خدا دروغ نگوئیم .
بعد آن شهید بزرگوار می فرمود : حرف من باعث نشود که دعا و زیارتی را هم که گاه گاهی می خوانید ترک کنید – نه دعا بخوانید – زیارت جامعه و عاشورا را بخوانید – امّا عُجب و غرور شما را نگیرد و از خود راضی شوید بلکه فقط بدانید بین آنچه که هستیم و اید باشیم خیلی فاصله هست فاصله را کمتر کنیم و خود را با ترک دروغ و تزویر و معصیت به خدا نزدیکتر کنیم – و با تذکرّات و موعظه و اخلاق محوری در اصلاح عمل و تزکیه نفس خود بکوشیم تا به درجات و مقامات صالحین نائل شویم .
شهید آیت الله دستغیب در ادامه توصیه می کرد :مبادا به بهانه اینکه چون من صداقت ندارم پس عبادات و دعا و مناجاتم هم بی فایده است پس ترک کنم – نه اینها وسوسه شیطان است که می خواهد انسان را از درجات و ثواب و مقام معظم رهبری قرب الهی دور کند – زیرا کسی معصوم نیست که اصلاً دروغ نگوید – خدای متعال به باطن شما می نگرد و هیچکس در صدق و صداقت کامل نیست – بلکه باید بکوشیم و بهره های خود را از فیض الهی بیشتر کنیم .
سعی کنید دست از عبادت و دعا و مناجات و زیارات بر ندارید که اینها نورانیّت دل را زیاد می کند و زمینه بی رنگ شدن گناهانی مانند کذب و دروغ و خطا و خیانت را فراهم می سازد و چون عموم مردم از معنای این جملات بی خبرند شُبهة کذب هم ندارد الا برای خواصّ از صلحاء .
بنابراین به حسب توصیه آیات و روایات باید از دروغ بپرهیزیم – اینکه در لسان عرف مردم گفته می شود دروغگودشمن خدا است این هم حرفی نابجانیست و باید جدّی گرفته شود زیرا دروغ خلاف رضای خدا است و مثل سایر خصلتهای زشت آثار سوء و ویرانگر و نامطلوبی را بر سعادت زندگی دنیا و آخرت انسان بر جای می گذارد .  

 

شعار سال 1397

شعار امسال «حمایت از کالای ایرانی» است؛ سال «حمایت از کالای ایرانی». این فقط مربوط به مسئولین نیست؛ آحاد ملّت همه میتوانند در این زمینه کمک بکنند و به معنای واقعی کلمه وارد میدان بشوند.

موضوع خطبه ها

موضوع اصلی:قیام امام حسین(ع)        

موضوع خطبه این هفته:رسالت سجادی

مدت خطبه ها:35دقیقه

 

 

گنجینه های فرهنگی

کانال پیام رسان نماز جمعه

با کلیک برتصویر زیر درکانال سروش نماز آدینه از مطالب متنوع شامل:داستانهای اخلاقی، نکات پند آمیز ،احادیث،اخبارسیاسی ،نکات روانشناسی ، خطبه ها و تصاویر نمازگزاران…. بهره مند شوید.