29 آبان 1397 ساعت 11:17
 
 

اوقات شرعی

 
 


تکبّر

تکبّر از گناهان کبیره منصوصه است – فضل ابن شاذان روایتی از امام صادق (ع) نقل می کند که مرحوم شیخ انصاری هم در کتاب علمی و حوزوی خود (مکاسب ) این روایت را از روایات معتبره می داند به هرحال امام صادق (ع) در ضمن شمارش گناهان کبیره می فرماید: و استعمال التکبر و التجبر=تکبّر و تجبّر گناهانی بزرگ است و در قرآن مجید سوره زمر آیه 60 بر آن وعده عذاب داده شده است : أَلَيْسَ فِي جَهَنَّمَ مَثْوًى لِّلْمُتَكَبِّرِينَ ؟ آیا جهنم جایگاه متکبّرین نیست ؟ در همین سوره زمر آیه 72 می فرماید : به جهنمیان امر می شود که به جهنم روند بعد می فرماید : فَبِئْسَ مَثْوَى الْمُتَكَبِّرِينَ – جهنم بد جایگاهی برای متکبّرین است .
همچنین قرآن مجید با صراحت رمز سقوط شیطان از عالم بالا و رجیم شدن  و ملعون شدن او و گرفتار عذاب ابدی شدنش را تکبّر این خبیث می داند که امر به معروف ونهی ازمنکر الهی را در سجده برآدم نا دیده گرفت و تکبّر ورزید. چنانچه درآیه 34از سوره شریفه بقره تصریح دارد : أَبَى وَاسْتَكْبَرَ وَكَانَ مِنَ الْكَافِرِينَ =امیر المؤمنین (ع) در بخشی از خطبه قاصعه از نهج البلاغه (191) همه انسانها بویژه پیروان خود را اندرز می دهد که هوشیارانه مواظب باشند دچار خوی و خصلتی نگردند که شیطان راهم بیجاره کرد و از ماجرای تکبّر ورزی شیطان درس عبرت گیرند : میفرماید : فَاعْتَبِرُوا بِما کانَ فَعَلَ اللّهُ بِاِبلیسِ اِذا حَبَطَ عَمَلَهُ الطَّویل =از آنچه را که خدا با ابلیس کرد و درس عبرت گیرید او که زمان زیادی جد و جحد فراوان کرد و شش هزار سال خدا را عبادت کرد امّا بخاطر تکبّر ویک عمر تمرّد از فرمان خدا و سجده نکردن بر آدم ( خود را برای همیشه منفور خدا و مستحق عذاب کرد) پس بعد از شیطان چه کسی است که تکبّر ورزد و از عذاب خدا سالم بماند ؟ !
کبریائی و بزرگواری خاص خدای متعال است پس انسان ضعیف و ناتوان که مخلوقی عاجز است نباید متکبرو خود برتر بین باشد – باد دماغ داشته باشد کسی را به حساب نیاورد و با اندک سواد یا کاغذ پار داری که به نام مدرک گرفته – گویا از سقف آسمان پائین آمده، نه فقط به کسی سلام نمی کند بلکه برایش سنگین است که جواب سلام راهم بدهد ! .
صفات عزت و جبروت و کبریانی مختّص خدای متعال است و به این بنده ضعیف نمی رسد که خود را در برابر عظمت و کبریائی خدا قرار دهد . روایت از امام باقر (ع) که در اصول کافی آمده: الْكِبْرُ رِدَاءُ اللَّهِ وَ الْمُتَكَبِّرُ یُنَازِعُ اللَّهَ رِدَاءَه =یعنی کبر و بزرگی صفت خاص خدا است پس آدم متکبّر با خدا در بزرگی به ستیز برخواسته است .
مرحوم شیخ کلینی در کافی از رسول هدا (ص) روایت می کند که فرمود ثَلَاثَةٌ لا يُكَلِّمُهُمُ اللَّهُ يَوْمَ الْقِيامَةِ وَ لا يَنْظُرُ إِلَيْهِمْ يَوْمَ القِيامَةِ وَ لا يُزَكِّيهِمْ وَ لَهُمْ عَذابٌ أَلِيمٌ
3دسته هستند که خدای متعال در روز قیامت نه با آنان سخن می گوید و نه با نظر رحمت به آنان نگاه می کند و آنها گرفتار عذابی دردناک خواهند شد !
آن 3 دسته را میفرماید : شیخ زان و ملك جبّار و مُقِلّ مُختال=پیر مرد زنا کار و حاکم ظالم و فقیر  متکبّر .
به هر حال متکبّر فراموش می کند که بنده است آنهم بنده خدا و همه وجود و دارو ندارش از خدا است برای خود مقام و منزلت و علم و کمال برتری احساس می کند و فرعون وارد اعبه اعلی و برتری دارد .
چنانچه بیان شد انسان اجازه ندارد در صفات مختص خدا خود را شریک بداند مانند صفت عزّت و برتری و عظمت و کبریائی حق و اما در سایر صفات انسان می تواند مظهری از آن صفات غیر مختصه الهی مانند علم و حلم و عفو و محبّت و رأفت وجود و احسان و کرم باشد .
امام صادق (ع) می فرماید در جهنم درّه ای است بنام سَقَر که مخصوص متکبران است در روایت است که متکبّر در قیامت به صورت مورچه ای ریز محشور می شود یعنی با همین شکل واندام انسانی اما در قد و قواره مورچه است چون قیامت ظرف ظهور حقایق است اینگونه محشور می شود تا بفهمد که در دنیا هم کوچک و حقیرو نا چیز بوده و بی خود خود بزرگ بینی داشته امّا برعکس انسانهای متواضع و افتاده و خاکی در قیامت سربلند و سرافراز محشور می شوند چون تو اضعشان در دنیا هم نشانه بزرگیشان بوده .
بنابراین تکبّر ورزی و خود برتر بینی نسبت به دیگران گناه است – غرور آور است - غفلت زا است – در انسان ایجاد روحیه طغیان و سرکشی می کند و دهها مفسده دارد لذا گناهی بزرگ است سعی کنیم از این خصلت به دور باشیم و به خدا پناه بریم چه تکبّر در برابرخدا و چه در برابر خلق .
تارک الصلواة نمونه ای متکبر است و بدترین استکبار هم این است چون در برابر خدا تکبر کرده و بندگی نمی کند قطعاً در برابر بندگان خدا هم روحیه استکباری دارد .
غرور و نخوت و غفلت از آن شیطان است              فرو گذار تو این خُلق و خوی و انسان باش

بدترین نماد تکبّر – تکبّر در برابر خدا است و بارزترین نماد تکبّر در برابر خدا ترک نماز و بندگی خدا است .
ازآنجا که بندگی خدا رازو رمز آفرینش انسان است و(َمَا خَلَقْتُ الْجِنَّ وَالْإِنسَ إِلَّا لِيَعْبُدُونِ= سورة ذاريات  آيه 56 )  پس کسی که از بندگی خدا سرباز زند و استنکاف کند به راز خلقت خود پی نبرده و دچار جهل و غرور شده است وسرانجام به عذابی که در سوره نساء 173 دچار خواهد شد :در این آیه شریفه میفرماید: و(َأَمَّا الَّذِينَ اسْتَنكَفُوا وَاسْتَكْبَرُوا فَيُعَذِّبُهُمْ عَذَابًا أَلِيمًا) کسانی که تکبّر ورزند و از زیر بار اطاعت و بندگی خدا شانه خالی کنند خداوند آنها را عذابی دردناک خواهد کرد . ترک عبادت ازروی تکبّر ، عنادو کفر است و مستلزم انکار الوهیّت و ربو بیت رَب العالمین می شود لذا حدیث شریف نبوی فاصله بین ایمان و کفر را ترک نماز می کند  وتارک الصلاة کافر است زیرا خود را محتاج به خدا نمی داند .
پس ترک عبادت تکبّر بر خدا است و در آیه 60 از سوره غافرنیز جایگاه کسانی را که متکبّرانه از عبادت خدا و دعا و مناجات روی گردان می شود ، جهنم دانسته است . (وَقَالَ رَبُّكُمُ ادْعُونِي أَسْتَجِبْ لَكُمْ إِنَّ الَّذِينَ يَسْتَكْبِرُونَ عَنْ عِبَادَتِي سَيَدْخُلُونَ جَهَنَّمَ دَاخِرِينَ)توصیه ائمة هُدی و اولیاء خدا این است که چون تکبّر خصلتی شیطانی و گناهی بزرگ است و عامل سقوط انسان از مدارج کمال انسانی است .بنده مؤمن ومسلمان اخلاقاً و عملاً باید از اینخصلت مُنزّه باشد.
تکبّر و خود برتربینی شیطان سبب شد که نه فقط سجده آدم نکرد بلکه علم و حکمت خدا را انکار نمود و به فرمان خدا خورده گیری کرد و نه فقط به هدف نرسید بلکه سابقه چند هزار ساله عبادت خدا و حیثیّت و بزرگی خود را از دست داد و به پستی و ذلّت ابدی سقوط کرد. از امام صادق (ع) در سفینه البحار صفحه 409 نقل شده که فرمود : کبر یعنی اینکه آدمی مردم را با دیده پست و حقارت نگاه کند  و حق را خوار و ناچیز بشمارد .
مرحوم شیخ کلینی در اصول کافی جلد 2 صفحه 289= از امام صادق (ع) نقل می کند که: (قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ (ع) أُصُولُ الْکُفْرِ ثَلَاثَةٌ الْحِرْصُ وَ الِاسْتِکْبَارُ وَ الْحَسَدُ؛ فَأَمَّا الْحِرْصُ فَإِنَّ آدَمَ (ع) حِینَ نُهِیَ عَنِ الشَّجَرَةِ حَمَلَهُ الْحِرْصُ عَلَى أَنْ أَکَلَ مِنْهَا وَ أَمَّا الِاسْتِکْبَارُ فَإِبْلِیسُ حَیْثُ أُمِرَ بِالسُّجُودِ لآِدَمَ فَأَبَى وَ أَمَّا الْحَسَدُ فَابْنَا آدَمَ حَیْثُ قَتَلَ أَحَدُهُمَا صَاحِبَهُ") اصول و ریشه های کفر و عصیان 3 چیز است : حرص و تکبّر و حسد – امّا حرص از آدم ابوالبشر بود که باعث شد از درخت ممنوعه بخورد و از مقام بهشتی ساقط شود و امّا تکبّر سبب شد که ابلیس از فرمان خدا سر پیچی کند و برای همیشه ساقط شود و امّا حسد موجب شد که یکی از فرزندان آدم دیگری را به قتل رساند .
وقتی سیره عملی رسول (ص) را می خوانیم می بینیم که هرگز اجازه نمی داد وقتی که سوار مرکب است پیاده ها در رکاب او راه بروند زیرا حرکت پیاده در رکاب و کنار سواره سبب غرور سواره و ذلّت پیاده می شود – آن حضرت گاهی بر روی خاک می نشست و غذای ساده می خورد – خودش شیر گوسفند را می دوشید و استفاده می کرد .این درس نبوی به ما می آموزد که تواضع نابود کننده تکبر است و پیام اینگونه رفتارهای متواضعانه رسول خدا (ص) این است که کسی که در شرایط اقتدار و بزرگتری است – تواضعش درس اخلاق به مردم است که گمان نکنند اگر زمانی به جائی رسیدند باد کبرو غرور در دماغ بیفکنند و از مردم عادی و کوچه و بازار و محرومین فاصله بگیرند و با مردم زحمتکش بیگانه شوند .
پس باید از تکبّر به دور باشیم چرا که سرچشمه اصلی کفرو انحراف و گناهان انسان است .
*اسباب تکبّر *
گاهی مال و ثروت از اسباب تکبّر است – مال را خداوند اسباب آزمون و امتحان است قرار داده تا با انفاق و احسان به نیازمندان – انسان بی نوائی را به نوا برساند و فاصله های طبقانی کم شود – ثروت اسباب مباهات نیست بلکه وسیله محرومیت زدائی است اما گاهی می بینیم افراد کمبود دار وقتی به جائی می رسند و ثروتمند می شود گذشته خود را فراموش می کنند و حاضر نیستند در راه خدا خرج کنند و دست یتیم و صغیری را بگیرند بلکه متکبرانه از آنها فاصله می گیرند و اساساً جز خودشان کسی را به حساب نمی آورند .
گاهی علم و دانش تکبّر زا می شود فکر می کند چون دانشگاه رفته همه باید برای او دست به سینه باشند حرف کسی را نمی خواند – از نصیحت و موعظه پدرو مادر و بزرگتران منزجور و ناراحت می شود از گساختی و بی ادبی و تحقیر و مسخره دیگران ابائی ندارد جز خودش کسی را قبول ندارد – این حرکات متکبرانه است .
گاهی هم تکبر و تفاخر به خاطر منسوبین است مثلاً فرزند فلان شخصیّت است به همین خاطر بر دیگران فخر فروشی می کند – چنین کسی در عالم اوهام و خیالات به سر می برد چه خوب گفته اند :
گیرم پدرتو بود فاضل                  از فضل پدر تو را چه حاصل ؟
*تکبر در دنیا و آخرت آسیب است *
شخص متکبر در دنیا وآخرت منفور است زیرا امیرالمؤمنین(ع) در غرر الحکم ص 593 می فرماید: شخص متکبر هیچ دوستی در(دنیا )ندارد و همچنین در ص 34 ازهمان کتاب می فرماید:عزتی (توهمی) که بر اثر تکبر باشد،خواری (و ذلت) است. واما در آخرت به فرموده اما م صادق(ع) در كافي، ج 2، ص 311، باب التكبر، ح 11که می فرماید: «إِنَّ الْمُتَكَبِّرِينَ يُجْعَلُونَ فِي صُوَرِ الذَّر» خداوند آنان را به صورت مورچه محشور می کند و مردم آنها را پایمال کنند تا خداوند از حساب بشر فارغ شود وبه تصریح قرآن که  در سوره نحل آیه 29 می فرماید: فَادْخُلُوا أَبْوَابَ جَهَنَّمَ خَالِدِينَ فِيهَا فَلَبِئْسَ مَثْوَى الْمُتَكَبِّرِينَ   (به آنها گفته می‌شود:) اکنون از درهای جهنم وارد شوید در حالی که جاودانه در آن خواهید بود! چه جای بدی است جایگاه متکبران!
همچنین علی علیه السلام با توجه به همین نکته در کتاب وسائل الشيعه: 1/ 334، باب 18، حديث 880 می فرماید: «عَجِبْتُ لِابْنِ آدَمَ أَوَّلُهُ نُطْفَةٌ وَ آخِرُهُ جِیفَةٌ وَ هُوَ قَائِمٌ بَیْنَهُمَا وِعَاءً لِلْغَائِطِ ثُمَّ یَتَکَبَّرُ؛= از فرزند آدم تعجب می کنم که آغاز او نطفه [بدبو] و آخرش مردار [گندیده] و وسط آن دو، ظرفی برای مدفوع است؛ با این حال، تکبر می ورزد!»

 

شعار سال 1397

شعار امسال «حمایت از کالای ایرانی» است؛ سال «حمایت از کالای ایرانی». این فقط مربوط به مسئولین نیست؛ آحاد ملّت همه میتوانند در این زمینه کمک بکنند و به معنای واقعی کلمه وارد میدان بشوند.

موضوع خطبه ها

موضوع اصلی:قیام امام حسین(ع)        

موضوع خطبه این هفته:رسالت سجادی

مدت خطبه ها:35دقیقه

 

 

گنجینه های فرهنگی

کانال پیام رسان نماز جمعه

با کلیک برتصویر زیر درکانال سروش نماز آدینه از مطالب متنوع شامل:داستانهای اخلاقی، نکات پند آمیز ،احادیث،اخبارسیاسی ،نکات روانشناسی ، خطبه ها و تصاویر نمازگزاران…. بهره مند شوید.