26 آذر 1397 ساعت 14:11
 
 

اوقات شرعی

 
 


آثار نگاه امانت و طعمه به محیط زیست.

عنوان مقاله :آثار نگاه امانت و طعمه به محیط زیست.

سید ابراهیم حسینی- امام جمعه شهرستان ابرکوه
مقدمه :
عینی ترین جلوه زیبای آفرینش و خلقت ، نظام طبیعت است ، آثار صُنع خدای متعال در نظام طبیعت ، انسان را به تفکّر و اندیشه در عظمت خلقت و امیددارد و خواسته یا ناخواسته با همه وجودش اذعان می دارد که :
...الَّذِينَ يَذْكُرُونَ اللَّهَ قِيَامًا وَقُعُودًا وَعَلَى جُنُوبِهِمْ وَيَتَفَكَّرُونَ فِي خَلْقِ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ رَبَّنَا مَا خَلَقْتَ هَذَا بَاطِلًا سُبْحَانَكَ فَقِنَا عَذَابَ النَّارِ( سورة آل عمران  آيه 191 )
تفکّر و تدبّر در خلقت و نظام طبیعت ، انسان را به حقایق عالم هستی سوق می دهد و مسئولیت ما را در برابر حفظ آثار خلقت و طبیعت دو چندان می کند زیرا پدیده های طبیعی از ناحیه خالق متعال چنان ویژگی یافته که انسان زبان به تحسین «اَحسَنُ الخالِقین» می گشاید .
طبیعت که جلوه گاه محیط زیست است عبارت است از کوه و صحرا  و خشکی و دریا و جنگل و بیشه و چشمه سار و رودخانه و مزرعه و رویش های طبیعت از گونه های گیاهی ،جانوران و مناظر سرسبز و زیبا،اینها جلوه های طبیعت هستند و عقل و شرع و عرف حکم می کنند که باید نسبت به این آثار حیاتی که بشر از ایجاد آن عاجز است – نگهداری و حفاظت شود و جزیره ای محصور برای مناطق حفاظت شده ایجاد شود .
ازطرفی حفظ آثار خلقت و نظام طبیعت کشور را از جنبه های علمی و بهره مندی از قابلیّتهای گردشگری رتبه ای برتر می بخشد و ارزش میراث فرهنگی و ملی کشور عزیزمان را برای جهانیان می شناساند.
بی توجهی و یا احیاناً تخریب این آثار خدا دادی آثار زیانبار و آسیبی به دنبال دارد که به ذکرآن خواهیم پرداخت .
آسیب قطعاً دوام و بقاء این سرمایه همگانی و ملّی را به خطر می اندازد – بنابراین ضرورت دارد که بهره بری از منابع طبیعی ضابطه مند باشد تا فاکتور حفاظت ،محور قرار گیرد به طوری که ماهیّت و کیفیت آثار طبیعی و زیست محیطی برای استفاده نسل فعلی و آتی در بلند مدت پایدار و سالم باقی بماند .
*ضرورت حفاظت از محیط زیست :
اصل پنجاهم قانون اساسی در راستای حفظ محیط زیست اصلی اساسی و بنیادین جهت حفظ مصالح کشور است که متضمن منافع و مصالح  نسل حاضر و آینده است و حجت را بر همگان تمام می کند تا سود جویان به وسوسه نیفتند و مصالح آتی را فدای منافع آنی نمایند.
جایگاه پر اهمیت محیط زیست ایجاب می کند که به عنوان مرکزی مهم،در بدنه اجرائی کشور با اقتدار مورد حمایت قرار گیرد ، و به لطف خدا چنین هم شده یعنی تحت مدیریت معاونت رئیس جمهور است و بر اساس قانون ، دستگاه قضائی هم به عنوان حامی این جایگاه – حمایت قانونی دارد – بنابراین اهمیت و ارزش و اثربخشی محیط زیست به عنوان سرمایه بالفعل کشور ، تحت الحمایه دستگاه مقنّنه و مجریه قرار دارد .
ساختار محیط زیست در دو بخش محیط زیست انسانی و طبیعی می باشد . مهم بخش اوّل یعنی محیط زیست انسانی است زیرا محیط طبیعی هم فرایندی جز سلامت بخشی به محیط زیست انسانی ندارد . ضرورت حفاظت از محیط زیست از این رو است که سلامت محیط زیست ، متضمّن سلامت جامعه است و سلامت جامعه شرط اصلی توفیق جهت رسیدن به مدارج مادی و معنوی مردم می باشد زیرا جامعه بیمار و ناسالم عموماً عقب مانده و ضعف فکری و فرهنگی دارد لذا باید از آلودگی محیط زیست با جدیت پیشگیری کرد .
استقرار صنایع در مجاورت شهرها – عدم رعایت ارباب صنایع در فیلترینگ و ایجاد آلایندگی توسط کارخانجات ، تولید مورچه وار خودرو و پر کردن شهر و کوچه و خیابان از ماشین های دودزا – و اخیراً مشکل فراگیری ریزگزدهای ناشی از توسعه بیابانها، بواسطه خشکسالی در عراق و کشورهای همسایه موجب شیوع آسم – ناراحتی قلبی ، ندیدن آسمان صاف و آبی شده و سرطان و مشکلات تنفسی که طبعاً هزینه سنگین درمانی را بر کشور و مردم تحمیل می کند . سوغات سیاه آلودگی هوا و محیط زیست است.
*بخش دوّم ضرورت حفظ محیط طبیعی است که مهمترین شاخصه آن حفظ آب و خاک است .
برداشت بی رویه از آبهای زیر زمینی و عدم مدیریت کنترل برداشت و عادت به کشاورزی غرقابی موجب افت آبخوان ها و سفره های آبی زیر زمینی شده و با پیامد کم آبی و یا بی آبی – حذف پوشش گیاهی و بابان زائی – تولید ریزگزدها و توسعه کویر شده و مشکلات خاص خود را برای زندگی مردم به دنبال دارد .چنانچه این سوغات شوم را دائم در جنوب کشور بویژه خوزستان شاهد هستیم.
آلودگی خاک نیز آسیبی دیگر برای محیط زیست در محیط طبیعی است که عواملی همچون سموم کشاورزی ، دفع مواد سمی ، پس ماند های زباله ای ، کود دامی و رها کردن فاضلاب در بسترهای رودخانه ای موجب آلودگی خاک در محیط طبیعی زندگی است که پیامد ان ده ها بیماری است .
باید گفت مسئول دانستن دولت در جریان حفظ محیط زیست مسئولیتی یک سویه است زیرا از آن مهمتر مسئولیت پذیری ملت در قبال حفظ این محیط است چرا که اگر سود جویان دست از منافع آنی شخصی بردارند و به فکر آنی جمعی باشند، وجدان و دین و عقلشان اجازه نخواهد داد که برای این سرمایه مهم ملی و حیاتی جامعه مشکل آفرینی کنند ، در این صورت خود را موظف به سالم نگه داشتن محیط زیست می دانند یعنی خود را ملزوم به رعایت حق زمین ، هوا ، آب و خاک ، کوه و دریا و صحرا و جنگل و درختان ، دشت و گیاهان و نباتات و حیوانات و سایر موجودات و عرصه های زیست محیطی می دانند که با حیات جامعه رابطه پیوندی دارد .
باید به این نتیجه برسیم که : محیط زیست هدیه ارزشمند خدای متعال به بشر است و برای آن منافع و مصالح عمومی لحاظ شده نه منافع شخصی .طبیعت، میراثی گرانبها است که اگر به درستی از آن محافظت نشود و صیانت نگردد – آینده ای برای زندگی هم نخواهد بود .
پس بیائیم برای محیط زیست رحمت باشیم نه زحمت.
*اهداف راهبردی حفاظت از محیط زیست :
بلا شک در حفظ محیط زیست برای جامعه باید فرهنگ سازی کرد تا مردم خودشان به اهمیّت موضوع پی ببرند .
در این خصوص مدیریت یکپارچه نیز لازم است تا با عوامل سلب سلامت محیط زیست بر خورد جدّی شود و اهداف راهبردی تبیین گردد که :حفاظت از منابع و آثار طبیعی در جهت توسعه پایدار است  یعنی حفاظت و توسعه را باید تلفیق کرد به نحوی که حتی الامکان تغییرات و دگرگونی در طبیعت صورت نگیرد و یا لااقل در راستای بقاء و بهبود زندگی نسل امروز و فردا – بهره برداری ها مدیریت گردد زیرا حفاظت و نگهداری بلند مدت عامل کلیدی و تأثیر گذار در بحث توسعه پایدار است که اکنون به یکی از دغدغه های بشر تبدیل شده است .
هدف راهبردی حفاظت از محیط زیست،سلامت زندگی خانواده ها و جامعه است زیرا همانطوری که گفته می شود رعایت بهداشت و پیشگیری مقدم بر درمان است – پس حفظ محیط زیست برای تأمین فضای سالم زندگی هم مقدم بر جبران خسارتهای ناشی از آلودگی محیط زندگی است .
بحران محیط زیست در تمام جهان از جمله ایران – پدیده ای چند بعدی و پیچیده است که از عوامل مختلف تکنولوژیکی ، اجتماعی ، اقتصادی ، سیاسی و فرهنگی تأثیر پذیر است . به همین دلیل برای حفاظت از محیط زیست که هدفی استراتیژی است و پیشگیری از بحران و یا حل آن باید استرانژی های حساب شده و چند بعدی را اتخاذ کرد از جمله اینکه فرهنگ مردم بالا برود به گونه ای که خودشان بفهمند که چون محیط زیست آسیب پذیر است ما حق نداریم هر طور دلمان می خواهد با آن رفتار کنیم بلکه باید آگاهانه از این سرمایه مراقبت ونگهداری نمائیم .
ما باید بدانیم در دنیائی زندگی می کنیم که همه چیز به هم بسته و پیوسته است و صورتی اکوسیستم دارد . در این فرایند اگر ما اجزاء و عملکرد سیستم را بشناسیم و در جهت آن حرکت کنیم نتیجه ای مثبت خواهیم گرفت یعنی در جهت حفظ محیط زیست برای خود و آیندگانمان قدم بر داشته ایم اما اگر این سیستم به هم پیوسته را نشناختیم یا نخواستیم بشناسیم یا اینکه به رغم شناخت ، طمع و منافع آنی و عافیت طلبی و حرص و حس افزون خواهی ما را بر خلاف مصالح و منافع عمومی سوق داد – سریع دچار آثار زیانبار آسیب رسانی به طبیعت پی خواهیم شد و نسلهای بعدی هم دچار عواقب سوء رفتار و اعمال ما خواهند شد .
*اهمیت محیط زیست در لسان برخی از آیات و روایات :
مستفاد از آیه شریفه 6 سوره نباء که می فرماید : أَلَمْ نَجْعَلِ الْأَرْضَ مِهَادً-ااین است که زمین و طبیعت گهواره ای آرامش بخش در سیر زندگی انسان و زمینه ساز پرورش و رُشد و تکامل انسان است .
بنابراین گهواره باید سالم و بی خطر باشد تا امنیت کودک خوابیده در آن برای رشدش تضمین گردد .
همینطور گهواره عمومی زندگی بشر یعنی زمین هم باید سالم بماند وهمه مراقب باشیم تا کسی به ان آسیب و زیان نرساند و آنرا برای رُشد زندگی بشر نا امن نسازد .
وجود مبارک رسول خدا ( ص ) در حدیثی می فرماید : تحفّظوا من الأرض فإنّها أمّكم-( نهج الفصاحه ، ح 1130)از زمین ( به عنوان کانون زیست محیطی ) مراقبت کنید زیرا او مانند مادر شما است .
در آیه 61 سوره شریفه هود خدای متعال می فرماید : خداوند شما را از زمین آفرید و برای آبادانی آن مأمورتان کرد . (...هُوَ أَنشَأَكُم مِّنَ الْأَرْضِ وَاسْتَعْمَرَكُمْ....)
در سوره شریفه اعراف آیه 56 می فرماید : وَلَا تُفْسِدُوا فِي الْأَرْضِ بَعْدَ إِصْلَاحِهَا... و در زمین پس از اصلاح آن فساد نکنید-یعنی (به تعبیری)زمین آباد را ویران و نابود نکنید که محیط زیست خودتان است وبدون شک تخریب ونابودی وآلوده سازی آن و از بین بردن آثار کشاورزی و حیاتی ازمصادیق بارز فساد انگیزی درزمین است-زیرا در آيه 205 سورة بقرة   نیز تصریح دارد: وَإِذَا تَوَلَّى سَعَى فِي الْأَرْضِ لِيُفْسِدَ فِيهَا وَيُهْلِكَ الْحَرْثَ وَالنَّسْلَ وَاللَّهُ لَا يُحِبُّ الْفَسَادَ(این بد ذاتها) هنگامی که روی برمی‌گردانند (و از نزد تو خارج می‌شوند)، در راه فساد در زمین، کوشش می‌کنند، و زراعتها و چهارپایان را نابود می‌سازند؛ (با اینکه می‌دانند) خدا فساد را دوست نمی‌دارد.بنابر این هر آنچه که نظام طبیعت و خلقت را دچارمخاطره میسازد-مصداق ایجاد فساد درزمین است.لذا به توصیه قرآن مجید انسان باید درعین استفاده و بهربرداری صحیح از محیط زیست خود ازهر گونه رفتار فساد انگیز و تخریب پرهیز نماید.
وجود مبارک رسول خدا(ص) بارها مردم را توصیه میکرد با طبیعت مهربان باشند-منابع عمومی ازجمله آب را هدر ندهند.فرموده: آب را هدرندهید هر چند درکنار نهر روان باشید!
امام‌ صادق‌(ع) می فرماید: لاتَطیبُ السُّکنی‌ ' إلاّ بِثَلاثٍ: الهَواءِ الطَّیِّبِ و الماءِ الغَزیرِ العَذبِ والأرضِ الخَوّارَةِ؛( بحار الانوار، ج۷۵، باب۲۳، ص۲۳۳٫ ) یعنی سه‌ چیز زندگی‌ را خوش‌ می‌کند هوای‌ پاک‌ آب‌ فراوان‌ و گوارا زمین‌ نرم‌ و سست‌(آماده‌ زراعت‌)
*اهمیت محیط زیست درکلام مقام معظم رهبری
 محیط زیست و اهمیت دادن به حفظ آن در بیانات رهبر انقلاب نیز، نمایا ن است که در دیدار مسئولان و فعالان محیط زیست، منابع طبیعى و فضاى سبز با ایشان در تاریخ1393/12/17فرموده اند:«قضیه‌ محیط زیست خیلی قضیه‌ مهمی است. خلاصه‌ اهمیت این قضیه عبارت است از مسئولیت انسان در قبال طبیعت؛ باید احساس مسئولیت کند. همچنان ‌که در قبال انسانها احساس مسئولیت می کنیم، در قبال طبیعت هم باید احساس مسئولیت کنیم. اسلام و ادیان الهی خواسته ‌اند تعادل میان انسان و طبیعت را حفظ کنند؛ این، آن هدف اساسی و اصلی است. عدم حفظ این تعادل ناشی از عواملی است که عمده ‌اش خودخواهی‌ های انسان است؛ قدرت ‌طلبی است؛ قلدری و گردن‌ کلفتی بعضی از ما انسانها است. وقتی این اتفاق نیفتاد -یعنی این تعادل حفظ نشد - آن‌ وقت بحران محیط زیست پیش می ‌آید؛ بحران محیط زیست به همه‌ بشر و به‌ همه‌ نسلها آن ‌وقت ضرر می زند» هدف متعالی اسلام برخوردار ساختن همه نسلها از نعمتهای الهی و ایجاد جامعه ای سالم و بدور از فاصله طبقاتی و مستعد برای رشد و شکوفائی است والزامات شرعی برای حفظ تعادل و توازن دراستفاده ازمواهب طبیعی،پرهیز اززیاده روی و تعبد به عدم اضرار به غیر را فراهم آورده است.
اگر خود بینی درمقابل طبیعت بشود نتیجه اش تضییع(حق) محیط (زیست) وطبیعی (است).نادیده گرفتن محیط طبیعی زیست انسان هم،نتیجه طغیان-خود بینی و خودخواهی درمقابل طبیعت است.
*نتیجه بحث:
محیط زیست امانت است –نه طعمه
امروزه کسی نمی تواند منکر نقش بارز محیط زیست درتأمین سلامت انسانها در زندگی باشد.محیط پاک وسالم و خرم-شادابی زندگی را به دنبال دارد و شنیدن آهنگ صدای آب،جویباران و آواز پرندگان-وزیدن نسیم لطیف کوهستان-مراتع وبیابان و سر سبزی شهر وخیابان با زندگی دلپسند انسان گره خورده وایجاد آرامش و نشاط میکند و تخریب محیط زیست نتیجه ای عکس دارد ومحیط آلوده و ناسالم وبی نشاط وسوت وکورو خموش،افسردگی و بیماری روحی روانی وبی نشاطی را در زندگی به دنبال دارد و حتی برتربیت انسانها هم اثرزیانبار دارد.
چنانچه قرآن مجید نیز سرزمین مستعد رویش گل وگیاه برای زندگی را با سرزمین شوره زار یکسان نمی داند و در سورة اعراف آيه 58می فرماید :وَالْبَلَدُ الطَّيِّبُ يَخْرُجُ نَبَاتُهُ بِإِذْنِ رَبِّهِ وَالَّذِي خَبُثَ لَا يَخْرُجُ إِلَّا نَكِدًا.... سرزمین پاکیزه گیاهش به فرمان پروردگار می‌روید؛ امّا سرزمینهای بد طینت (و شوره‌زار)، جز گیاه ناچیز و بی‌ارزش، از آن نمی‌روید.
ما به حکم عقل وشرع و عاطفه و وجدان باید محیط زیست را امانتی دردست خود بدانیم وبه عنوان کانون منافع ملی نسبت به حفظ آن تلاش کنیم زیرا سالم نگه داشتن و امانت دانستن محیط زیست با حیات و سلامت جامعه ارتباط تنگاتنگ دارد و تأمین فضای سالم قطعاً مقدم بر جبران خسارتهای محیط آلوده وناسالم است.با این منظر هر گونه آسیب به طبیعت و محیط زیست ،خیانت درامانت است و دراین خصوص باید به ناآگاهان توصیه های ارشادی صورت گیرد تا حاضر نباشند منفعت آنی  خود را بر مصلحت آتی مردم مقدم دارند و اِشتهای سیری ناپذیری خود را در تصرف عدوانی منابع طبیعی مطالبه کنند وچشم طمع به انفال  و حقوق جمعی داشته باشند چون به راستی محیط زیست امانت است نه طمعه!مردم ومسئولان موظفند دست به دست هم بدهند-تمام تلاش خود را به کار گیرند و ازاین سرمایه های ملی حفاظت نمایند وبا عده ای که بی مهابا این منابع را طمعه برای تأمین منافع شخصی خو دمی دانند و پشت پا به قانون و حریم حقوق مردم می زنند برخورد کنند.باید همه بدانیم این امانت حق آیندگان است و ما موظف در حفظ و توسعه آن هستیم تا برای آیندگان به یادگار گذاریم-چرا که تخریب و تصرف محیط زیست آثار زیانباری دارد که متوجه همه ما و آیندگان ما است و می تواند  بیماری-فقر-مهاجرت-حاشیه نشینی-خشونت وتعدی را به دنبال داشته باشد.
همه ما می دانیم که محیط زیست آسیب پذیر است لذا نباید به خود اجازه دهیم با میل و هوای نفسانی با آن برخورد کنیم با تصور طمعه هر طور می خواهیم رفتار نموده و در حق طبیعت جفا نمائیم.
وألْحَمْدُ للهِ رَبِّ الْعَالَمِینَ

 

شعار سال 1397

شعار امسال «حمایت از کالای ایرانی» است؛ سال «حمایت از کالای ایرانی». این فقط مربوط به مسئولین نیست؛ آحاد ملّت همه میتوانند در این زمینه کمک بکنند و به معنای واقعی کلمه وارد میدان بشوند.

موضوع خطبه ها

موضوع اصلی:قیام امام حسین(ع)        

موضوع خطبه این هفته:رسالت سجادی

مدت خطبه ها:35دقیقه

 

 

گنجینه های فرهنگی

کانال پیام رسان نماز جمعه

با کلیک برتصویر زیر درکانال سروش نماز آدینه از مطالب متنوع شامل:داستانهای اخلاقی، نکات پند آمیز ،احادیث،اخبارسیاسی ،نکات روانشناسی ، خطبه ها و تصاویر نمازگزاران…. بهره مند شوید.